Nhiều quyết định mua bán sai không đến từ việc thiếu thông tin. Chúng đến từ lúc thị trường giảm mạnh ba phiên liền, hoặc lúc một mã trong danh mục vừa tăng trần, và người đầu tư phải nghĩ ra cách xử lý ngay lúc đó. Khi ấy, nỗi sợ và lòng tham nói to hơn mọi phân tích.
Quy tắc viết sẵn giải quyết đúng chỗ này. Việc khó nhất, là quyết định mình sẽ làm gì, được làm từ trước, lúc đầu óc còn bình tĩnh. Đến khi thị trường ồn ào, việc còn lại chỉ là làm theo.
Một quy tắc tốt có ba phần
Điều kiện. Một sự việc mà ai nhìn vào cũng thấy giống nhau. “Giá đóng cửa thấp hơn giá mua 8%” là điều kiện. “Cổ phiếu có vẻ yếu” thì chưa phải, vì hôm nay bạn thấy yếu, mai lại thấy chưa yếu lắm.
Việc cần làm. Một hành động cụ thể: bán hết, bán một nửa, không mua thêm, chờ tới buổi rà soát. Không có “cân nhắc” hay “theo dõi thêm”.
Con số. Phần trăm, số tiền, số phiên. Con số biến một lời khuyên chung chung thành thứ kiểm tra được: hôm đó bạn đã làm đúng quy tắc, hay đã lệch.
Ghép lại, một quy tắc đọc lên giống một câu: nếu điều kiện xảy ra, thì làm việc này.
Bắt đầu từ những quy tắc về rủi ro
Người mới viết quy tắc thường muốn bắt đầu bằng câu hỏi “mua mã nào”. Nên bắt đầu từ chỗ khác: khi sai thì mất bao nhiêu. Ba quy tắc nền tảng mà hầu như bộ quy tắc nào cũng có:
- Tỷ trọng tối đa cho một mã. Ví dụ: không mã nào chiếm quá một phần năm tổng tài sản. Một mã gặp sự cố không kéo cả danh mục xuống theo.
- Điểm dừng lỗ đặt trước khi mua. Mua ở đâu thì đã biết sẽ bán ở đâu nếu sai. Không dời điểm dừng xuống thấp hơn khi giá chạm tới.
- Lý do mua viết được trong một câu. Không viết được thì chưa mua. Quy tắc này nghe đơn giản nhưng chặn được rất nhiều lệnh mua theo cảm hứng.
Các con số trong ví dụ trên chỉ để minh họa. Con số đúng cho bạn phụ thuộc vào số vốn, thời gian đầu tư và mức chịu rủi ro của chính bạn.
Quy tắc chỉ có ích khi được giữ
Viết quy tắc là phần dễ. Phần khó là giữ nó vào đúng ngày mình muốn phá nó nhất. Hai thói quen giúp được nhiều:
- Ghi nhật ký quyết định. Trước mỗi lệnh, ghi một dòng: quy tắc nào cho phép lệnh này. Sau một tháng, nhật ký cho thấy rõ mình lệch quy tắc vào những lúc nào.
- Chỉ sửa quy tắc ở buổi rà soát. Quy tắc nào cũng có lúc sai. Nhưng sửa giữa phiên, khi đang lỗ, thường chỉ là tìm cớ để không làm theo. Hẹn một ngày cố định trong tháng để xem lại, và chỉ sửa vào ngày đó.
Đây cũng là cách Rich Future làm việc với khách trong chương trình 30 ngày đầu: tuần thứ hai viết bộ quy tắc đầu tiên, tuần thứ ba thử nó trên những quyết định thật, tuần thứ tư cùng nhìn lại.
Bài viết chia sẻ kiến thức chung. Mua bán mã nào là quyết định của bạn, theo quy tắc của bạn.